Kiedy można starać się o zapłatę zachowku?

18-04-2016
Kategoria: Prawo Spadkowe

Chciałbym się dowiedzieć czy podczas rozprawy o stwierdzenie nabycia spadku mogę złożyć wniosek ustnie o zachowek po mamie?  Kiedy oraz w jaki sposób mogę założyć sprawę o zachowek po mamie?

Podczas rozprawy o stwierdzenie nabycia spadku nie składa się wniosku o zachowek. Chcąc uzyskać należny zachowek należy najpierw spróbować podjąć negocjacje ugodowe ze spadkobiercą - wystosować do niego wezwanie o zapłatę. Jeżeli spadkobierca po podjęciu tych działań nie będzie chciał wypłacić nam należnej kwoty, wówczas możemy skierować sprawę na drogę sądową.

W tym celu należy złożyć do Sądu pozew o zachowek, w którym trzeba dokładnie określić należną nam kwotę. Jej wysokość to co do zasady 1/2 wartości udziału spadkowego, jaki przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Jeśli jednak uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo uprawnionym jest małoletni zstępny spadkodawcy wówczas wysokość zachowku stanowi równowartość 2/3 wartości udziału, jaki przypadłby mu w spadku, gdyby doszło do dziedziczenia ustawowego. Bardzo ważną kwestia podczas ustalania wysokości zachowku, jest określenie wartości całego majątku spadkodawcy, od którego ów zachowek ma być wyliczony. Składa się na niego nie tylko to, co zmarły pozostawił w chwili śmierci ale również darowizny, także te poczynione na rzecz osób obcych (chodzi o określenie całościowej wartości). Przy wyliczaniu wysokości udziałów, sąd bierze pod uwagę wszystkich ustawowych spadkobierców, także tych uznanych przez sąd za niegodnych oraz tych, którzy spadek odrzucili. Nie uwzględnia się tylko tych, którzy zrzekli się dziedziczenia bądź zostali przez spadkodawcę wydziedziczeni. Sądem właściwym do wniesienia pozwu jest sąd właściwy ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy, przy czym przy wartości zachowku powyżej 75 000zł będzie to Sąd Okręgowy. Nim jednak złożymy pozew o zachowek należy złożyć w sądzie wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, bądź dokonać u notariusza poświadczenia dziedziczenia.

Zachowek to uprawnienie przysługujące zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, a którzy zostali pominięci przy dziedziczeniu. Co do zasady wynosi połowę wartości udziału, który przypadłby uprawnionemu w drodze dziedziczenia ustawowego. Prawo do wyższego zachowku ma uprawniony, który jest małoletni lub trwale niezdolny do pracy. Zachowek wynosi wtedy 2/3 wartości udziału spadkowego (art. 991 §1 kodeksu cywilnego). Przy ustalaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę. Szczegółowo problematykę darowizn regulują art. 993-996 kc. Roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo jego uzupełnienia wynika z art. 991 §2 kc.

W systemie prawa polskiego instytucja zachowku została ukształtowana, jako wierzytelność, tj. roszczenie o zapłatę określonej sumy pieniężnej. Roszczenie to ma charakter majątkowy, chroni określone osoby przed pokrzywdzeniem ze strony spadkodawcy. Spadkobierca uprawniony do zachowku jest wierzycielem spadkobiercy. Wierzytelność z tytułu zachowku jest dziedziczna (art. 1011 k.c.) i zbywalna, może być przeniesiona w drodze przelewu na inną osobę. Obowiązek zaspokojenia roszczeń o zachowek należy do długów spadkowych (art. 922 § 3 k.c.), do odpowiedzialności spadkobierców za zachowek mają zastosowanie przepisy art. 1030-1034 k.c. i art. 999 k.c.

Przy obliczaniu wysokości zachowku należy ustalić czystą wartość spadku. Wartość ta to różnica między wysokością aktywów wchodzących w skład spadku a wysokością długów spadkowych. Punktem odniesienia przy ustalaniu stanu czynnego spadku dla potrzeb obliczenia wysokości należnego zachowku może być jedynie chwila otwarcia spadku będąca chwilą śmierci spadkodawcy (art. 922 § 1, art. 924 i 925 k.c.). Ustalenie składu spadku, czyli różnicy między wartością stanu czynnego spadku (aktywów) i wartością stanu biernego spadku (pasywów), następuje więc, co do zasady, według reguł określonych w art. 922 k.c., nie uwzględnia się jedynie zapisów i poleceń oraz oczywiście długów z tytułu zachowku Uwzględnia się natomiast zapisy windykacyjne (art. 993 k.c.).

Roszczenia o wypłatę lub uzupełnienie zachowku są dochodzone w procesie wytoczonym przeciwko spadkobiercy. Jeżeli jednak kilka osób występuje równolegle o zachowek, to mogą oni - w razie spełnienia wszelkich wymogów - wystąpić wspólnie, jako strona jednej sprawy cywilnej, bowiem ich roszczenie jest oparte na takiej samej podstawie faktycznej i prawnej.

Ustalenie składu spadku, mianowicie różnicy między stanem czynnym spadku a stanem biernym spadku prowadzi do ustalenia wartości będącej podstawą określenia wysokości zachowku.

W pozwie o zachowek wnosi się o zasądzenie na rzecz powoda konkretnej kwoty tytułem należnego zachowku z odsetkami ustawowymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. W uzasadnieniu należy przytoczyć wszelkie okoliczności dotyczące spadkobrania. Powództwo z tytułu zachowku składa się do sądu rejonowego właściwego ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy a jeżeli miejsca jego zwykłego pobytu w Polsce nie da się ustalić, przed sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część (art. 39 kpc).

Roszczenia z tytułu zachowku rozpatrywane są w procesie, natomiast sprawy o stwierdzenie nabycia spadku są rozstrzygane w postępowaniu nieprocesowym stąd nie jest możliwy ustny wniosek o zapłatę zachowku wniesiony do protokołu rozprawy. Pozew o zapłatę zachowku wytacza się przeciwko spadkobiercom. Musi spełniać wymagania pisma procesowego określonego w art. 126 kodeksu postępowania cywilnego. Należy też uiścić opłatę sądową przed jego wniesieniem, która wynosi 5% wartości przedmiotu sporu jednak nie mniej niż 30 złotych i nie więcej niż 100.000 zł (art. 13 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z 28 lipca 2005r.)

Zgodnie z Art. 1007. § 1. Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu.
§ 2. Roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku.
Artykuł 1007 k.c. w sposób szczególny reguluje początek biegu oraz termin przedawnienia wymienionych roszczeń, w pozostałym zakresie zastosowanie znajdują przepisy ogólne zawarte w art. 121-123 k.c. Do określenia początku biegu przedawnienia roszczenia o zachowek art. 120 k.c. nie stosuje się.
Wątpliwości dotyczące początku biegu przedawnienia określonego w art. 1007 § 1 k.c. mogą powstać w sytuacji, gdy testamentu w ogóle nie było. Z zasady przyjmuje się, że w takiej sytuacji znajdzie analogiczne zastosowanie art. 1007 § 2 k.c. Termin przedawnienia będzie biegł od chwili otwarcia spadku. Spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy (art. 924 kc).

Autor: Radca Prawny Jolanta Jasińska

TELEFONICZNE PORADY Z PRAWA SPADKOWEGO

Jeśli potrzebujesz porady prawnej z prawa spadkowego zadzwoń na infolinię prawną, a nasz doradca prawny odpowie na wszystkie twoje pytania oraz pokieruje jak najlepiej rozwiązać problem prawny. Dzwoniąc na infolinię prawną płacisz tylko za połączenie, zaś oczekiwanie na zgłoszenie prawnika jest bezpłatne.


porady prawne przez telefon

Opłata za połączenie z infolinią prawną to 4.92 zł/min.

Nasi prawnicy odpowiadają na Państwa pytania:
Poniedzialek - Piątek w godzinach od 8:00 do 20:00
Sobota i Niedziela w godzinach od 9:00 do 18:00

O nas

Niniejszy serwis prawny oferuje telefoniczne porady prawne, które umożliwiają natychmiastowy kontakt z prawnikiem. Porad prawnych przez telefon udzielają dyplomowani prawnicy z wieloletnim doświadczeniem, zajmujący się na co dzień rozwiązywaniem problemów natury prawnej. Na naszej stronie znajdziesz również darmowe porady prawne w postaci zamieszczonych na stronie artykułów prawnych, jak również bezpłatne forum prawne.

Polityka cookies | Kontakt