Odpowiedzialność za przestępstwo popełnione w obronie koniecznej

16-05-2016
Kategoria: Prawo Karne

Każdemu może zdarzyć się sytuacja w której będzie zmuszony zastosować obronę konieczną. Co do zasady obrona konieczna wyłącza odpowiedzialność karną za popełnione przestępstwo. Jednak nie każde zachowania może stanowić obronę konieczną. Zgodnie z kodeksem karnym nie pełnie przestępstwa wyłącznie ten kto w obronie koniecznej odeprze bezpośredni bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem. Zatem, aby uniknąć odpowiedzialności karnej obrona konieczna musi odpierać zamach bezpośredni i bezprawny, a ponadto musi być to zamach na dobro chronione prawem.

Przesłanka bezpośredniości jest spełniona wtedy, gdy sprawca już atakuje, zaś my musimy niezwłocznie zatrzymać atak lub w inny sposób chronić swoje zdrowie lub mienie. Jak słusznie uznał Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 11 lutego 2015 r. , o bezpośrednim zamachu można mówić jedynie wtedy, gdy stwarza on takie niebezpieczeństwo dla dobra prawnego, które może się natychmiast zaktualizować. Przyjęcie owej bezpośredniości nie wymaga, aby atak na dobro prawne już się rozpoczął albo żeby nastąpiło uszkodzenie dobra, bowiem zamach jest bezpośredni już wtedy, gdy z zachowania napastnika w konkretnej sytuacji jednoznacznie można wnioskować, że przystępuje on do ataku na określone dobro prawne już zindywidualizowane, oraz że istnieje wysoki stopień prawdopodobieństwa natychmiastowego podjęcia ataku.

Obrona konieczna nie może również być aktem zemsty za już naruszone dobro chronione prawem. Nie unikniemy bowiem odpowiedzialności karnej jeśli nasze działanie nie będzie podyktowane chęcią obrony, lecz wyłącznie odwetu. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego - Izba Karna z dnia 21 marca 2013 r., wszelkie działania przedsięwzięte w celu odwzajemnienia krzywd doznanych uprzednio nie mają charakteru obronnego. Niezbędnym, podmiotowym elementem obrony koniecznej jest działanie z woli obrony, a nie odwetu. Niezbędnym elementem podmiotowym obrony koniecznej jest, aby akcja broniącego się wynikała ze świadomości, że odpiera on zamach i podyktowana była wolą obrony. Ten podmiotowy element działania w obronie koniecznej ułatwia rozgraniczenie rzeczywistych działań obronnych od społecznie negatywnych aktów zemsty, samosądu lub chuligaństwa.

Stosując obronę konieczną należy uważać, aby nie przekroczyć granic obrony koniecznej. Osoba która przekroczyła granice obrony koniecznej nie może już liczyć na całkowite uniknięcia odpowiedzialności karej, sąd może bowiem w takiej sytuacji zastosować jedynie nadzwyczajne złagodzenie kary lub odstąpić od jej wymierzenia. Z przekroczeniem granic obrony koniecznej mamy do czynienia wtedy, gdy sprawca zastosował sposób obrony niewspółmierny do niebezpieczeństwa zamachu.  Stosując obronę konieczną nie ma znaczenia jakiego narzędzia użyjemy, nasze zachowanie musi być podjęte w granicach konieczności. Zatem w przypadku odparcia ataku nożownika zastosowanie noża będzie się mieściło w granicach obrony koniecznej, natomiast w przypadku użycia przez napastnika pięści, użycie noża będzie już przekroczeniem granic obrony koniecznej.

Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 7 lutego 2006 r. Instytucja obrony koniecznej pozwala na użycie każdego niezbędnego środka obrony w celu odparcia zamachu na zdrowie czy życie, przy czym narzędzie i sposób obrony muszą być użyte w granicach konieczności. "Konieczność" jest relatywna względem zamachu, zarówno co do sposobu, jak i środka obrony, przy czym granicę "konieczności" obrony wyznacza "odparcie" zamachu, a nie szkoda napastnika. Orzecznictwo Sądu Najwyższego i literatura stawiają prawo do skutecznej obrony przed bezprawnym zamachem. Podkreślają w szczególności, że obrona powinna mieć przewagę nad siłą, albowiem obrona zbyt słaba prowadzi tylko do niepożądanej wzajemności. W świetle tych słusznych postulatów dojść trzeba do wniosku, że granice obrony koniecznej określa zarówno dyrektywa jej umiarkowania, jak i skuteczności. Odpierania ataku, a więc podejmowania określonych w tym celu działań, nie można zatem rozpatrywać abstrakcyjnie, a należy oceniać przy uwzględnieniu konkretnie i realnie występującej sytuacji, z uwzględnieniem okoliczności stosowania tej obrony oraz realności zamachu, a nie (...) z pozycji skutków, jakie ta obrona spowodowała dla napastnika.

TELEFONICZNE PORADY Z PRAWA KARNEGO

Jeśli potrzebujesz porady prawnej z prawa karnego zadzwoń na infolinię prawną, a nasz doradca prawny odpowie na wszystkie twoje pytania oraz pokieruje jak najlepiej rozwiązać problem prawny. Dzwoniąc na infolinię prawną płacisz tylko za połączenie, zaś oczekiwanie na zgłoszenie prawnika jest bezpłatne.


porady prawne przez telefon

Opłata za połączenie z infolinią prawną to 4.92 zł/min.

Nasi prawnicy odpowiadają na Państwa pytania:
Poniedzialek - Piątek w godzinach od 8:00 do 20:00
Sobota i Niedziela w godzinach od 9:00 do 18:00

Forum prawne

O nas

Niniejszy serwis prawny oferuje telefoniczne porady prawne, które umożliwiają natychmiastowy kontakt z prawnikiem. Porad prawnych przez telefon udzielają dyplomowani prawnicy z wieloletnim doświadczeniem, zajmujący się na co dzień rozwiązywaniem problemów natury prawnej. Na naszej stronie znajdziesz również darmowe porady prawne w postaci zamieszczonych na stronie artykułów prawnych, jak również bezpłatne forum prawne.

Polityka cookies | Kontakt